Samen leren over participatief erfgoed | Imagine IC & Red Star Line Museum

Imag­ine IC werkt al vele jaren samen met het Red Star Line Muse­um in Antwer­pen. Deze samen­werk­ing is geworteld in wed­erz­i­jdse ken­nis­del­ing en een gedeelde over­tuig­ing: erf­goed ontstaat in relatie tot mensen, hun ervarin­gen en hun ver­halen. Door de jaren heen von­den we elka­ar in gesprekken, uitwisselin­gen en geza­men­lijke pro­jecten waarin migratie-erf­goed en par­tic­i­patief werken cen­traal staan.

Een recente inten­siver­ing van deze samen­werk­ing vond plaats bin­nen het Europese project Ons Muse­um. Samen met part­ners als Migratiemu­se­um Farum (Immi­grant­museet), DOMiD (Doku­men­ta­tion­szen­trum und Muse­um über die Migra­tion in Deutsch­land) in Keulen, Ver­halen­huis Belvédère in Rot­ter­dam en STAM – Stadsmu­se­um Gent, stelden we onze instellin­gen open als leer- en exper­i­menteer­ruimtes. Het geza­men­lijke onder­zoek richtte zich op het ontwikke­len van een werk­meth­ode voor par­tic­i­patief verza­me­len en col­lec­tiebe­heer, met spec­i­fieke aan­dacht voor migratie-erf­goed. Hoe verza­mel je niet over mensen, maar met hen? En hoe kri­jgt die betrokken­heid duurza­am vorm bin­nen muse­ale praktijken?

Meelopen, bevra­gen en verdiepen

In decem­ber 2024 bezocht Lisa Yolan­da Lam­brechts van het Red Star Line Muse­um Imag­ine IC en liep zij enkele dagen met ons mee. In die peri­ode ging het gesprek diep en breed: over par­tic­i­patie en democ­ra­tisch erf­goed, kri­tisch erf­goed­w­erk, migratie-erf­goed en de beteke­nis van verza­me­len van­daag de dag. Lisa stelde scherpe vra­gen en legde onze uit­gangspun­ten bloot.

Zij omschreef Imag­ine IC als een plek voor mens- en relatiegericht erf­goed­w­erk en vat­te onze benader­ing tre­f­fend samen:
“Imag­ine IC draait de tra­di­tionele erf­goed­log­i­ca om. De instelling vertrekt niet vanu­it het verza­me­len van objecten of ver­halen, maar vanu­it de mensen.”
Deze uitwissel­ing beves­tigde niet alleen gedeelde waar­den, maar bood ook ruimte voor reflec­tie op elka­ars werk­wi­jzen en keuzes.

Heimwee als gedeelde ervaring

Om de ken­nisuit­wissel­ing verder te verdiepen, reis­de in de zomer de ten­toon­stelling Heimwee van Antwer­pen naar Ams­ter­dam. In dit project bracht het Red Star Line Muse­um twee jaar lang mensen samen in de stad en in het muse­um, en organ­iseerde het gesprekken over de kracht van herin­ner­in­gen en de vele lagen van het gevoel ‘heimwee’.

Met onder meer een samen­tu­in, heimwee­dozen en een ten­toon­stelling wer­den per­soon­lijke en col­lec­tieve betekenis­sen van heimwee zicht­baar gemaakt. De Heimwee-kast die bij Imag­ine IC te zien was, nodigde bezoek­ers uit tot een zin­tu­iglijke reis: een ervar­ing die heimwee kon oproepen, maar ook kon verzacht­en. Het toonde ook de gelijkenis­sen tussen de ervarin­gen in Antwer­pen en Amsterdam.

Par­al­lel aan de pre­sen­tatie organ­iseer­den we een meth­od­e­sessie voor onze teams, waarin de werk­wi­jzen van Imag­ine IC en het Red Star Line Muse­um met elka­ar in dialoog gin­gen. Daar­naast boden we buurt­be­won­ers een work­shop heimweeza­k­jes mak­en aan, begeleid door het team uit Antwer­pen. Zo ontstond een wed­erk­erige leeromgev­ing: niet alleen deelden wij onze aan­pak, maar kre­gen we ook inzicht in en inspi­ratie uit de meth­od­es van het Red Star Line Museum.

Deze samen­werk­ing onder­streept waar Imag­ine IC steeds op inzet: erf­goed­w­erk als een voort­durend gesprek, waarin leren, delen, nad­er tot elka­ar komen én samen mak­en cen­traal staan.

Red Star­line museum